Hangi Yemekle Hangi Baharat?

Hangi yemekle hangi baharat kullanılacağı ile ilgili bilgilere bu sayfadan ulaşabilirsiniz...

Acı / Tatlı Kırmızı Toz Biber
Acı ve tatlı taze biberlerin genellikle güneş altında kurutulup dövülerek toz haline getirilmesiyle elde edilen ve birçok yörede sıkça kullanılan bir baharattır. Sıcak yemeklerin birçoğunda kullanılabilen kırmızı toz biber, yemeklere hem renk hem de acılık vermek için kullanılabilir. Genel olarak iştah açıcı bir baharat olarak bilinmesinin yanısıra sindirim sistemi açısından bir dezenfektan ve metabolizmayı hızlandıran bir baharat olduğu bilinmektedir.

Anason
Anayurdu Doğu Akdeniz ve Güneybatı Asya olan anason, maydanozgillerden bir yıllık otsu anason bitkisinden elde edilen küçük, yeşilimsi, tatlı ve baharatlı tohumdur. Anasonun tatlımsı tadı ve kendine özgü yoğun kokusu, içinde bulunan “anethol” adlı yağdan ileri gelir. Koku ve lezzet katmak amacıyla hamur işlerinde, gevrek ve çöreklerde kullanılmasının yanısıra, rakıcılıkta kullanılır. İştahsızlığı ve bulantıları gideren, sinirleri yatıştıran, migren ağrılarına, beyin yorgunluğuna, astım, nefes darlığı ve bronşite iyi gelen, kalbi kuvvetlendiren ve kan dolaşımını destekleyen bir baharat olarak bilinmektedir.

Ardıç
Ardıç, yaz- kış yapraklarını dökmeyen, kozalaklı bir ağaçtır. Güzel kokulu, siyaha çalan bir renge sahip, yuvarlak yemişleri baharat yapımında kullanılır. Et yemeklerine keskin bir koku ve tat katmak için kullanılır; kümes hayvanları ve dinlendirildikten sonra pişirilen etlerin çeşnilenmesinde kullanılır. Soğuk algınlığına, kas ağrılarına iyi gelmesiyle, idrar söktürücü ve antiseptik özellikleriyle bilinir.

Beyaz Toz Biber:
Beyaz toz biber, karabiberin dış kabuğu çıkarılıp öğütülerek elde edilir. Dış kabuğu alınmış olduğu için, karabiberden daha keskin bir kokusu olmakla birlikte tadı karabibere göre daha hafif bir baharattır. Salatalarda ve karabiberin görsel olarak fazla ön plana çıkmasının istenmediği, örneğin patates püresi gibi yemeklerde ve açık renkli soslarda kullanılır.

Biberiye
Akdeniz bölgesine özgü, ilkbahar ve yaz ayları boyunca açık renkli çiçekler açan, kışın ise yapraklarını dökmeyen, 1 – 2 m. yüksekliğindeki bu bitkinin, iğneyi andıran, etli ve yeşil yaprakları hem taze olarak hem de kurutularak Akdeniz mutfağında bolca kullanılmaktadır. Kurutulmuş olarak, özellikle kümes hayvanlarının etlerinde, et yemeklerinde ve soslarda, tazesi ise yine kurusunun kullanıldığı yemeklerin yanısıra salatalarda kullanılır. Ayrıca, taze ya da kurusundan çay da hazırlanabilmektedir. Sağlık açısından birçok faydasının yanısıra kozmetik olarak da kullanılmaktadır.

Çemenotu
Sert, kahverengi-sarı renkli bir tohum olan çemenotunun en sık kullanıldığı yer, Yozgat ve Kayseri bölgesidir. Ortadoğu ve Hint mutfağında bolca kullanılan bu baharat, yurdumuzda sarımsak ve kırmızı biberle karıştırılarak pastırmanın dış malzemesi olarak kullanılmasıyla bilinmektedir; öğütülmüş olarak turşularda, çorbalarda, soslarda, güveçlerde ve et yemeklerinde kullanılır. Süt veren annelerde süt gelişini arttırdığı bilinen çemenotunun, sağlık üzerinde diğer birçok olumlu faydası vardır.

Çörekotu
Yıllık otsu bir bitkinin tohumlarından elde edilen çörekotu, Hint ve Ortadoğu mutfağına özgü bir baharattır. Tuzlu hamur işlerinin ve ekmeklerin üzerine serpilmesinin yanısıra salatalarda da çörekotu kullanılabilir.

Defne
Yaz-kış yaprağını dökmeyen defne ağacının yaprakları, eşsiz kokusu ve lezzetiyle hem kuru hem de taze olarak yemeklerde kullanılmaktadır. Taze yapraklarının kokusu ve tadı çok yoğun değildir; toplandıktan sonra birkaç hafta bekletilip kurutulduktan sonra kullanıldığında daha yoğun bir koku ve lezzet elde edilebilir. Her tür balık, et, kümes ve av hayvanlarının etlerinden yapılan yemeklerde, çorbalarda, soslarda, bazı turşu ve konservelerde kullanılmasının yanısıra, kozmetikte de, örneğin sabun yapımında, kullanılır. İştah açması, kan dolaşımını hızlandırması, ateş düşürme gibi özellikleriyle bilinir.

Dereotu
Dereotu, yurdumuzda maydanozdan sonra en çok kullanılan taze ot olarak bilinmektedir. Ayrıca yapraklarının ve tohumunun kurutulmasıyla baharatı da elde edilir. Genellikle balıklarda ve deniz ürünlerinden hazırlanan yemeklerde kullanılmasının yanısıra, bakla gibi zeytinyağlı yemeklerde, salatalarda, çorbalarda kullanılır. Sindirimi kolaylaştıran bir bitki olarak bilinmektedir.

Dolmalık Fıstık
Çam fıstığı olarak da bilinen bu malzeme, genellikle dolma içinde kullanılması nedeniyle, “dolma fıstığı” adını almıştır. Çam fıstığı, fıstık çamının kozalaklarını oluşturan sert kabukların iç kısımlarında yetişen, besin değeri oldukça yüksek bir besin maddesidir. Ülkemizde yoğun olarak Aydın, Muğla, İzmir bölgesinde yetişmektedir. Ağırlık olarak dolma içinde kullanılmasının yanısıra, bazı pilavların ve irmik helvasının ayrılmaz bir malzemesi, makarna ve salata sosu olarak kullanılan Pesto sosunun fesleğenle birlikte ana malzemesidir.

Fesleğen
Nanegillerden bir ot olan ve genellikle ılıman iklimin hakim olduğu bölgelerde yetişen fesleğenin kökeninin Asya olduğu bilinmektedir. Fesleğenin yaprakları taze ya da kurutularak kullanılabilir, ayrıca tohumları da baharat olarak kullanılmaktadır. Akdeniz ülkelerinde ve özellikle İtalyan mutfağında yoğun bir şekilde kullanılmakla birlikte, Güneydoğu Asya mutfağında da önemli bir yer tutar. Sıcak yemeklerinde kullanılırken, genellikle son dakikada yemeğe katılır çünkü piştikçe ferah kokusunu kaybeder. Domatesle mükemmel bir uyum yaratmasının yanısıra, ana malzemesi patlıcan ve biber olan yemeklerde, soslu sebze ve et yemeklerinde, sarımsakla birlikte soslarda, taze olarak salatalarda, kabuklu deniz mahsulleriyle hazırlanan yemeklerde kullanılabilir.

Frenk Maydanozu
Frenk maydanozu, yerli maydanozun akrabası ve kıvırcık yapraklısıdır. Kokusu, yerli maydanoza kıyasla daha hafiftir, dolayısıyla genellikle hafif yemeklere aroma vermek için kullanılır. İngilizcede “gurmelerin maydanozu” adı da verilen bu ot, Fransız mutfağında omletlerde, salatalarda ve çorbalarda kullanılır; ayrıca, kümes hayvanlarından yapılan yemekleri, deniz mahsullerini ve taze sebzeleri çeşnilemek için kullanılabilir. Dantel gibi görüntüsüyle, yemekleri ve salataları süslemek için kullanılmaya son derece uygundur.

Haşhaş Tohumu
Gelincikler familyasından olan haşhaş bitkisinin anavatanı Doğu Akdeniz’dir ve çok eskiden beri Anadolu’da tarımı yapılan bir bitkidir. Baharat olarak kullanılan haşhaş tohumu da bu bitkinin tohumlarından elde edilir. Tohumlardan ayrıca, kaliteli bir bitkisel yemeklik yağ olan haşhaş yağı çıkarılır. Tuzlu hamur işlerinin yanısıra kek gibi tatlı hamur işlerinde, ayrıca kavrularak salata, kanepe, meze ve sebze yemeklerinde kullanılır.

Karabiber
Çok yaygın olarak kullanılan bir baharat olan meyvesi için yetiştirilen bir ağaççıktır. Kökeni Hindistan olmasına rağmen, tüm sıcak iklimlerde üretilebilmekte ve bugün dünyanın çok büyük bir kısmında baharat olarak kullanılmaktadır. Genel olarak kümes hayvanlarının etlerinde, diğer etlerde ve yurdumuzda birçok sıcak yemekte kullanılmakla birlikte, bugün artık salatalarda bile karabiber kullanılmaktadır. Toz olarak kullanılabileceği gibi, taze çekilmiş olanı daha yoğun bir koku ve lezzet sunar. Beyaz biber ve yeşil biber gibi türleri de bulunmaktadır.

Kakule
Zencefil ile aynı familyadan olan kakule, Batı ve Güney Hindistan ve Güneydoğu Asya’nın sıcak bölgelerinde yetişen bir bitkidir. Meyveleri kurutulup ayrılarak küçük ve beyazımsı tohumları baharat olarak kullanılan kakule, ayrıca ilaç yapımında da kullanılır. Baklagiller, balık yemekleri, muhallebi gibi bazı sütlü tatlılar, hoşaflar, çay ve kahvede çeşni olarak kullanılır. İştah açıcı ve mide bozulmasını giderici özellikleri ile bilinir.

Karanfil baharatı
Karanfil çiçeğinden farklı olarak, karanfil baharatı bir ağaçtan elde edilir. Ağacın koyu renkli, minik çiviler şeklindeki tomurcukları kurutulup hem tane olarak hem de öğütülüp toz olarak kullanılabilir. Anavatanı Endonezya olmakla birlikte bugün bütün dünya mutfaklarında kullanılan bir baharattır. Özellikle sarımsak gibi ağızda kokuya yol açan yiyecekler tüketildikten sonra ağızda birkaç adet karanfil bekletildiğinde ya da çiğnendiğinde nefesi taze ve temiz tutması ile bilinmektedir. Kompostolarda, bazı tatlılarda, şerbetlerde, keklerde, dondurmalarda, soğanla birlikte bazı yahnilerde kullanılabilmesinin yanısıra, elma ile yarattığı uyum dikkat çekicidir.

Kekik
Akdeniz’e özgü bir ot olan kekik, Türk mutfağında ve diğer birçok dünya mutfağında önemli bir yer tutar. Taze olarak tüketilebileceği gibi, kurutularak da çeşni olarak kullanılır. Etlerde, ızgaralarda, sebze yemeklerinde, çorbalarda ve balıklarda kullanılmakla birlikte, kuzu eti, domates ve yumurtayla hazırlanan yiyeceklerle büyük bir uyum yaratır. Yoğun bir kokusu ve lezzeti olmasına rağmen, diğer ot ve baharatlarla kullanıldığında da diğer tat ve kokuları bastırmayarak güzel bir uyum yaratır. Özellikle mide rahatsızlıklarına iyi gelmesiyle bilinir.

Kırmızı Pul Biber
Kırmızı toz biber gibi, acı taze biberlerin kurutulup pul haline getirilmesi ile yapılır ve toz biberin kullanıldığı her alanda kullanılabilir.

Kimyon
Kimyon baharatı, anavatanı Doğu Akdeniz ve Orta Doğu olan maydanozgiller familyasından bir bitki olan kimyon bitkisinin olgunlaştıktan sonra toplanıp kurutulan tohumlarından elde edilir. Genel olarak toz halinde kullanılır. Genel olarak Orta Doğu, Çin, Hint ve Meksika mutfağında kullanılmakla birlikte, Türk mutfağında da sıklıkla kullanılır. Köftelerde, bazı et yemeklerinde ve sucuk yapımında kullanılmasının yanısıra kuru fasulye ve nohut gibi baklagillerden hazırlanan yemeklere çok yakışır. Mide rahatsızlıklarına iyi gelmesi ve gaz giderici özelliğiyle bilinir.

Kişniş
Kişniş bitkisi, anavatanı Akdeniz olan, maydanozgillerden bir bitkidir. Kişniş bitkisinin bütün kısımları yemek yapımında kullanılır: taze yaprakları çorba ve salatalara doğranarak kullanıldığı gibi, kurutulduktan sonra öğütülen ve tohumu olarak bilinen meyveleri de baharat olarak kullanılır. Ferahlatıcı hoş bir kokuya ve tatlımsı meyvemsi bir lezzete sahip olan kişniş, genellikle şuruplarda ve likörlerde, ayrıca pastacılıkta ve bazı et yemeklerinde de kullanılmaktadır.

Köfte Baharı
Karabiber, kırmızı biber, karanfil, defneyaprağı ve kekik gibi çeşitli baharatlar harmanlanarak köfte yapımında kullanılmak üzere hazırlanan bir baharat karışımıdır.

Köri
Özellikle Uzak Doğu mutfağına özgü bir baharat olarak bilinen köri, kimyon, biber, zerdeçal, kişniş, karanfil, kakule, zencefil, Hint cevizi, demirhindi ve acı kırmızı biber gibi baharatların harmanlanmasıyla elde edilen bir karışımdır. Et, kümes hayvanları, balık yemeklerinin yanısıra bazı sebze yemeklerinde kullanılabilir ve sağlık açısından da, bir şifa karışımı olarak bilinmektedir.

Maydanoz
Anavatanı Akdeniz bölgesi (özellikle güney İtalya, Cezayir, Tunus) olan bu bitki, günümüzde Avrupa’nın hemen her yerine yayılmıştır. Tazesi her türlü salata, sıcak ve soğuk yemekte kullanılabildiği gibi, kurutulmuşu da baharat olarak birçok yemeği çeşnilemek için kullanılabilir. Kök maydanozda da aromalı bir yağ bulunduğundan bazı soslarda ve yemek sularında bu köklerden yararlanılmaktadır.

Melisotu
Nane familyasından bir bitki olan melisotunun, anavatanı güney Avrupa ve Akdeniz bölgesidir. Yapraklarında hafif bir limon kokusu bulunan bitkinin yaprakları, salatalarda ve taze meyvelerle birlikte kullanılır.

Mercanköşk
Kekiğe çok benzeyen bir ot olan mercanköşkün yaprakları yemek yapımında kullanılır. Kuru yaprakları, tazesine kıyasla daha kokulu ve lezzetlidir. Aromatik ve hafif acımsı bir tadı vardır. Salataların yanısıra et yemeklerinde ve sebzelerle de kullanılır. Ayrıca limon ve zeytinyağı ile birlikte balıklarda kullanılabilir. Tadını ve kokusunu kaybetmemesi için genellikle yemeğe pişmesine yakın konur. Sindirimi kolaylaştırıcı özelliği nedeniyle, av etleri gibi sindirimi zor yemeklerde kullanılır.

Muskat
Küçük Hindistan cevizi olarak da bilinen muskat, portakal ağacına benzeyen tropik bir ağacın tohumlarından elde edilir. Kuru tohumlar taneyle satıldığı gibi, toz olarak da bulunabilir. Son derece aromatik bir koku ve lezzete sahiptir. Antiseptik, iştah açıcı, mide ve kalbi kuvvetlendirici ve safra taşlarının erimesine yardımcı özellikleri vardır. Türk mutfağında genelde yayla çorbası gibi beyaz renkli çorbalara çok yakışır.

Nane
Yaprakları taze olarak ya da kurutularak kullanılabilen nane, aromatik ve ferah tadı ve kokusu sayesinde, çorbalardan salatalara, bulgur işlerinden sebze yemeklerine kadar birçok yemekte kullanılır. Koyun ve kuzu etinden yapılan yemeklerde de kullanılabilir.

Pembe Biber
Anavatanı Brezilya olan bu baharat, kara biberden farklı olarak keskin bir tada sahip değildir; acı olmamakla birlikte son derece baharatlıdır. Balık ve beyaz etle hazırlanan yemeklerde, salatalarda, soslarda kullanılabilir.

Rezene
Son derece aromatik ve rayihalı bir kokuya sahip, kokusu anasona benzeyen bir ottur. Yaprakları dereotuna, kökü ise sümbül soğanına benzer; tohumları baharat olarak kullanılır. Özellikle Akdeniz mutfağında kullanılan bitkinin kökleri ve yaprakları çiğ ya da pişmiş olarak garnitürlerde, salatalarda ve çeşitli sebze yemeklerinde kullanılır.

Roka
Turp yaprağına benzeyen, son derece aromalı, acımsı tada sahip yaprakları olan bir bitkidir. Salata olarak hazırlandığında özellikle sarımsak ve domatesle birlikte çok lezzetli olur; ayrıca, kızartma ve ızgara balık yemeklerinin yanında sunulur. Tabak süslemesi olarak da kullanılabilir.


Sumak
Orta Doğu mutfağına özgü olan sumak baharatı, sumak bitkisinin kurutulup öğütülen meyvelerinden elde edilir. Ekşimsi bir tadı olan sumak, salatalara, bazı çorbalara ve humus gibi bazı mezelere ekşi tat katmak için kullanılır. Özellikle kebapların yanında servis edilen soğan salatasına çok yakışır.

Tere
Roka gibi tere de aromatik ve acımsı yaprakları özellikle salatalarda kullanılan bir bitkidir. Servis tabaklarının süslenmelerinde de kullanılır.

Tarhun
Tarhun otu, özellikle Fransız mutfağında taze ot ve baharat olarak kullanılan bir bitkidir. Salçalı piliç yemeklerinde, soslarda, salatalarda, yumurtayla hazırlanan yemeklerde ve balıkla kullanılır.

Yenibahar
Yenibahar, günümüzde dünyanın ılıman iklime sahip birçok bölgesinde yetişen bir bitkinin meyvelerinden hazırlanır. Bitkinin meyveleri güneşte kurutularak toz haline getirilir. İştah açıcı ve gaz söktürücü özellikleri ile bilinir. Piliç eti yemeklerinde, köfte harcında, sosiste, çeşitli tatlılarda ve dolmalarda kullanılır.

Zencefil
Başta Çin olmak üzere, tropik iklimlerde yetişen bir bitkinin toprak altında kalan gövdesinin kurutulmasıyla elde edilir. Son derece yoğun, baharatlı bir kokusu ve tadı olan zencefil, ülkemizde genellikle şerbet, meşrubat ve likör yapımında kullanılmakla birlikte, başta Uzak Doğu olmak üzere, dünya mutfaklarının da etkisiyle, tavuk ve et yemeklerinden, tatlı kurabiye ve keklere kadar birçok yemeğe hoş bir aroma katmaktadır.

Zerdeçal
Zencefilgiller familyasından anavatanı Güney Asya olan, yaprakları sivri uçlu, çiçekleri sarı renkte otsu bir bitkidir. Hint safranı olarak da bilinir. Bitki kaynatılıp kurutulduktan sonra, koyu sarı renkli kök ve sapları öğütülerek baharat elde edilir. Elde edilen baharat safran yerine de kullanılır. Et ve balık yemeklerine, yumurtayla hazırlanan yemeklere, pilavlara ve çeşitli sebze yemeklerine katılarak kullanılabilir.